ONUNCU YIL NUTKU

ÇÖZÜLEN HARÇ, UNUTULAN AHİT:

*"Onuncu Yıl Nutku’nun Aynasında Bugün"*

Bir ülkenin çöküşü, binalarının yıkılmasıyla ya da sınırlarının sarsılmasıyla başlamaz. Asıl yıkım, bir toplumu bir arada tutan görünmez bağların; yani dilin, adaletin, estetiğin ve ortak yaşama iradesinin, kısacası kültürün çürümesiyle başlar. Bugün, geriye dönüp 1933 yılının o coşkulu Ankara’sına, Mustafa Kemal Atatürk’ün sesinden yükselen Onuncu Yıl Nutku’na baktığımızda, içimizi burkan şey tam olarak bu "görünmez bağların" akıbetidir.

Atatürk o gün, sadece geride kalan on yılın muhasebesini yapmıyordu; geleceğe doğru yürünecek yolun koordinatlarını veriyordu. Ve o koordinat sisteminin tam merkezine şu cümleyi yerleştirmişti:

"Türk milletinin yürümekte olduğu terakki ve teceddüt yolunda, elinde ve kafasında tuttuğu meşale, müspet ilimdir."

Fakat daha da önemlisi, bu ilerlemenin yakıtını Türk kültüründe görüyordu: "Kültür; okumak, anlamak, görebilmek, görebildiğinden mana çıkarmak, ders almak, düşünmek ve zekayı terbiye etmektir."

Peki, son çeyrek yüzyılda bu meşaleye ve bu tanıma ne oldu?

Kültürün İçi Boşaltılırken: Muasır Medeniyetten Şekilciliğe

Son çeyrek asır, Türk toplumsal hafızasında köklü bir kırılmaya sahne oldu. Kültür; düşünmekten, üretmekten ve zekayı terbiye etmekten koparılarak, sadece siyasi ikbal aparatına ya da sığ bir popülizme indirgendi. Atatürk’ün "Kutlu bir hars" (kültür) olarak nitelediği ve dayanışmayı, dürüstlüğü, liyakati esas alan o yüksek toplumsal ahlak, yerini ne yazık ki hızlı bir yozlaşmaya bıraktı.

Bugün "kültür" dediğimiz şey, artık bizi dünya sahnesinde yukarı taşıyan bir kaldıraç değil; geçmişin nostaljisiyle avunduğumuz, bugünün çürümesini ise hamasetle örttüğümüz bir kabuğa dönüştü. Onuncu Yıl Nutku’ndaki o büyük özgüven ("Türk milleti çalışkandır, Türk milleti zekidir"), son çeyrek yüzyılda yerini "çalışmadan köşeyi dönme" kurnazlığına ve "cehaletin kutsandığı" bir toplumsal iklime bıraktı.

Çürümenin Anatomisi

Cumhuriyet’in onuncu yılında ilan edilen o büyük vizyon ile bugün yaşadığımız gerçeklik arasındaki uçurum, hayatın her alanında kendini gösteriyor:

Eğitim ve Bilim: Nutuk’ta parmakla gösterilen "müspet ilim", yerini dogmalara ve her köşe başına açılan ama içi bomboş kalan kurumlara bıraktı. Zeka terbiye edilmek yerine, biat mekanizmalarıyla törpülendi.

Toplumsal Ahlak ve Güven: Türk kültürünün en temel direği olan "sözünün eri olmak", "komşusu açken tok yatmamak" ve "kamu hakkını kutsal saymak" gibi değerler, son çeyrek asrın vahşi oportünizminde (fırsatçılık, çıkarcılık) can verdi. Güven endekslerinde en diplere gerileyen bir toplum, kültürel olarak çürümeye yüz tutmuş demektir.

Sanat ve Estetik: Şehirlerin mimarisinden dilin kullanımına, televizyon ekranlarından sokaktaki üsluba kadar her yeri saran bir "rüküşlük" ve "kabalık" egemen oldu. Estetiğini kaybeden bir millet, ruhunu kaybetmiştir.

"Asla Şüphe Yoktur Ki..."

Atatürk, nutkunun sonlarına doğru o meşhur inancını haykırıyordu: "Asla şüphe yoktur ki, Türklüğün unutulmuş büyük medenî vasfı ve büyük medenî kabiliyeti, bundan sonraki inkişafıyla, âtinin yüksek medeniyet ufkunda yeni bir güneş gibi doğacaktır."

Bugün o güneşin üzerinde koyu bir sis bulutu var. Son çeyrek yüzyılın bilançosu; parlayan bir güneş değil, kültürel bir çoraklaşma ve çürümedir. Ancak bu çürüme, Türk milletinin genetik bir kaderi değil, kötü bir yönetim ve hafıza kırımının sonucudur.

Onuncu Yıl Nutku, tozlu bir arşiv belgesi değil; bizi bu çürümeden çıkaracak olan reçetenin ta kendisidir. Çürümenin panzehri, ne geçmişe körü körüne düşmanlık etmekte ne de içi boş bir hamasette gizlidir. Panzehir; akla, müspet ilme, sanata ve Türk kültürünün o kadim, birleştirici, namuslu özüne yeniden dönmektedir. Meşale hâlâ orada duruyor; sadece onu yeniden ellerine alacak ve kafasında taşıyacak bir neslin uyanışını bekliyor.

Tarih, binaların yüksekliğini veya cüzdanların şişkinliğini değil, bir milletin ruh kökünü ne kadar koruyabildiğini yazar. Son çeyrek asrın üzerimize bıraktığı o ağır ve gri çürüme, Türk kültürünün asırlık çınarı karşısında geçici bir mevsimden ibarettir. Onuncu Yıl Nutku’nun bize bıraktığı en büyük miras, şartlar ne kadar karanlık görünürse görünrsün, küllerinden yeniden doğabilme iradesidir. Geleceğin ufkunda yeniden parlamak, köklerimize sadakatle bağlı kalırken yüzümüzü bilime, sanata ve ahlaka dönmekle mümkündür. Çünkü Türk milleti, emanet aldığı o kutlu meşaleyi karanlığa teslim etmeyecek kadar köklü bir geçmişin, söndürülemeyecek kadar asil bir geleceğin adıdır.

Hoşçakalın dostça kalın Türk Kültür ve Medeniyetiyle kalın. Sevgilerimle...

Özcan Kartal